“Học robot” không nhất thiết bắt đầu bằng một bộ thiết bị đắt tiền hay những dòng lệnh dài. Với trẻ 6–8 tuổi, điều hữu ích là một nhiệm vụ vừa sức để con nói trước mình định làm gì, thử từng bước rồi tìm cách sửa khi kết quả khác dự đoán.
Robot có thể giúp trẻ luyện những kỹ năng nào?
Một tổng quan hệ thống của Ching và Hsu (2023) xem xét 22 nghiên cứu thực nghiệm về robotics và tư duy tính toán ở người học từ mầm non đến lớp 6. Các kỹ năng được nghiên cứu thường xuyên nhất gồm sắp xếp trình tự, điều kiện, vòng lặp, gỡ lỗi và tư duy thuật toán. Một nửa nghiên cứu tập trung vào trẻ từ mầm non đến lớp 2, nhưng độ tuổi, quy mô mẫu và chương trình can thiệp rất khác nhau.
Điều đó giúp người lớn chọn mục tiêu quan sát, chứ không chứng minh rằng cứ dùng robot là mọi trẻ sẽ tiến bộ như nhau. Các tác giả cũng lưu ý một số nghiên cứu mô tả chưa đủ rõ về định nghĩa tư duy tính toán hoặc hoạt động can thiệp; kết quả còn phụ thuộc vào bối cảnh và cách đánh giá.
Điều nghiên cứu cho thấy: Các chương trình robotics đã được dùng để thực hành những kỹ năng như sắp xếp bước, dự đoán điều kiện và gỡ lỗi. Tổng quan này không đưa ra cam kết về hiệu quả của mọi bộ robot hay mọi buổi học.
Thử hoạt động 20 phút: đưa “robot người” qua mê cung
Chuẩn bị: Dùng giấy làm lưới 4 × 4 trên sàn hoặc bàn; chọn một điểm xuất phát, một đích đến và một vật cản mềm. Thẻ mũi tên có thể vẽ bằng giấy. Nếu có robot đồ chơi phù hợp, thay người đóng vai robot bằng thiết bị đó.
- Để trẻ chỉ đường từ điểm đầu đến đích và xếp các thẻ lệnh theo thứ tự.
- Trước khi di chuyển, hỏi: “Con nghĩ sau ba lệnh thì robot sẽ ở ô nào?”
- Thực hiện từng lệnh. Nếu robot đi sai, dừng lại và tìm lệnh đầu tiên làm đường đi lệch.
- Đổi một điều kiện, chẳng hạn thêm vật cản, rồi mời trẻ sửa ít lệnh nhất có thể.
- Đổi vai: trẻ làm robot, người lớn đọc lệnh. Trẻ có thể nói rõ khi nào lệnh chưa đủ cụ thể.
Mục tiêu không phải hoàn thành nhanh. Hãy quan sát xem trẻ có chia đường đi thành bước, dự đoán kết quả, kiểm tra lỗi và giải thích vì sao sửa lệnh hay không. Ghi một ví dụ cụ thể thay vì chỉ khen “con giỏi”.
Điều chỉnh cho vừa sức
Ở lượt đầu chỉ dùng tiến, lùi, rẽ trái, rẽ phải. Khi trẻ đã quen, thêm một quy tắc “nếu gặp vật cản thì…”. Nếu trẻ bối rối, giảm số ô và cùng làm mẫu một lượt. Nếu con đã làm chủ thử thách, để con tự thiết kế mê cung và viết hướng dẫn cho người khác.
Giữ khu vực chơi thông thoáng, dùng vật liệu không sắc nhọn và kiểm tra các chi tiết nhỏ. Với robot có ứng dụng, người lớn nên xem trước yêu cầu tài khoản, quyền truy cập và dữ liệu thiết bị; hoạt động này không bắt buộc trẻ phải dùng ứng dụng hay chia sẻ thông tin cá nhân.
Góc nhìn Ehub
Hãy chọn thiết bị sau khi đã xác định trẻ sẽ làm gì: sắp xếp lệnh, dự đoán, hay sửa lỗi. Một bộ thẻ giấy và lưới sàn có thể giúp thử mục tiêu trước khi gia đình quyết định đầu tư thiết bị.
Tài liệu tham khảo
- Ching, Y.-H., & Hsu, Y.-C. (2023). Educational Robotics for Developing Computational Thinking in Young Learners: A Systematic Review. TechTrends. DOI: 10.1007/s11528-023-00841-1. Toàn văn: PMC10078047.
