Trẻ có thể gặp câu trả lời do AI tạo ra trước khi hiểu câu trả lời ấy được tạo thế nào. Một khởi đầu an toàn không nhất thiết là lập tài khoản cho trẻ; người lớn có thể cùng con đặt câu hỏi, kiểm tra thông tin và nhận ra điều gì không nên chia sẻ.
Khung UNESCO đưa ra điều gì?
Khung năng lực AI cho học sinh của UNESCO (Miao, Shiohira và Lao, 2024) được thiết kế để hỗ trợ nhà giáo dục tích hợp mục tiêu học AI vào chương trình. Khung nêu 12 năng lực thuộc bốn chiều: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, và thiết kế hệ thống AI. Các năng lực đi qua ba mức: hiểu, áp dụng và sáng tạo.
Đây là tài liệu định hướng chương trình, không phải thử nghiệm chứng minh một công cụ cụ thể giúp mọi học sinh học tốt hơn. UNESCO cũng nhấn mạnh việc xem xét bối cảnh, phương pháp sư phạm và mức độ phù hợp khi đưa mục tiêu vào chương trình. Bài viết này không khuyến nghị ứng dụng nào và không thay cho quy định của nhà trường hay hướng dẫn dành cho từng sản phẩm.
Điều tài liệu hướng dẫn: Học AI có thể bao gồm phán đoán con người, đạo đức, hiểu các ứng dụng và thiết kế hệ thống; cần quan tâm quyền riêng tư và việc sử dụng có trách nhiệm. Khung này không phải danh sách sản phẩm được phê duyệt cho trẻ.
Bốn câu hỏi người lớn có thể cùng trẻ luyện
- AI đang làm việc gì? Mời trẻ mô tả nhiệm vụ thay vì coi kết quả là “máy biết hết”.
- Thông tin nào kiểm tra được? Chọn một chi tiết trong câu trả lời và đối chiếu với sách, tài liệu lớp học hoặc người có chuyên môn.
- Điều gì có thể thiếu hoặc sai? Hỏi liệu câu trả lời có nêu đủ góc nhìn, có lý do hay có dẫn nguồn để kiểm tra.
- Thông tin nào không nên đưa vào? Tập thói quen không nhập tên đầy đủ, địa chỉ, ảnh, giọng nói hay dữ liệu riêng tư của trẻ vào công cụ khi chưa có sự xem xét và đồng ý phù hợp.
Hoạt động 10 phút: kiểm chứng một câu trả lời
Người lớn chuẩn bị trước một đoạn văn ngắn do mình viết, trong đó có một nhận định đúng và một nhận định cần kiểm tra. Nói rõ đây là ví dụ được tạo ra để học cách kiểm chứng, không phải kết quả thực tế của AI. Cùng trẻ gạch dưới nhận định, tìm tài liệu lớp học để đối chiếu rồi viết lại câu trả lời chính xác hơn.
Với trẻ nhỏ, người lớn nên chọn tài liệu và hướng dẫn thao tác. Không yêu cầu trẻ tự mở công cụ công khai, nhập dữ liệu cá nhân hay chịu trách nhiệm cho đầu ra. Nếu giáo viên sử dụng một công cụ trong lớp, hãy kiểm tra điều khoản độ tuổi, cách xử lý dữ liệu, sự cho phép cần thiết và quy định của trường trước.
Phản biện không có nghĩa là nghi ngờ mọi thứ
Mục tiêu là biết khi nào cần kiểm tra thêm, phân biệt bằng chứng với phỏng đoán và hỏi người lớn đáng tin cậy. Nếu trẻ phát hiện một câu trả lời sai, hãy hỏi: “Con đã dùng nguồn nào để kiểm tra?” thay vì kết luận rằng mọi AI đều vô ích hoặc luôn đúng.
Góc nhìn Ehub
Tài liệu tham khảo
- Miao, F., Shiohira, K., & Lao, N. (2024). AI competency framework for students. UNESCO. Trang xuất bản: UNESCO. Toàn văn: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391105_eng.
